Boşanma Davası Süreci: Anlaşmalı ve Çekişmeli Boşanma, Velayet ve Nafaka Rehberi

Kısa Cevap

Boşanma davası; tarafların boşanmanın mali ve hukuki sonuçlarında uzlaşıp uzlaşamadığına göre anlaşmalı veya çekişmeli olarak ikiye ayrılır. Anlaşmalı boşanmada evliliğin en az bir yıl sürmüş olması ve ortak protokol hazırlanması gerekirken; çekişmeli davalarda kanuni boşanma sebeplerinin ispatı ve delil sunumu esastır.

Anlaşmalı Boşanma Davası (TMK m.166/3)

Anlaşmalı boşanma, eşlerin evlilik birliğini kanuni koşullarla karşılıklı anlaşma temelinde sona erdirdiği bir boşanma yoludur. Ancak bu yola başvurabilmek için kanunun aradığı şartların eksiksiz gerçekleşmesi zorunludur:

• 1 Yıllık Evlilik Süresi: Resmi nikâh tarihinden itibaren en az 1 tam yılın geçmiş olması gerekir.
• Tarafların Bizzat Dinlenmesi: Taraflar avukatla temsil edilseler dahi, hâkim iradelerinin serbestçe açıklandığına kanaat getirmek üzere eşleri duruşmada bizzat dinler.
• Eksiksiz Protokol Düzenlenmesi: Boşanmanın mali sonuçları ve çocukların durumuna ilişkin düzenleme hâkimce uygun bulunmalıdır. Mal rejiminin tasfiyesi ayrı bir taleptir; her protokolde zorunlu değildir.

Anlaşmalı Boşanma Protokolünde Yer Alması Gereken Temel Başlıklar

1. Ortak Çocukların Velayeti: Çocuğun kimin yanında kalacağı ve velayet sahibi olmayan ebeveynle kişisel ilişki gün ve saatleri.
2. Nafaka Düzenlemesi: Çocuk için iştirak nafakası, ihtiyaç sahibi eş için yoksulluk nafakası miktarı ve yıllık artış oranı.
3. Maddi ve Manevi Tazminat: Boşanma sebebiyle talep edilen tazminat miktarları veya tarafların karşılıklı feragat beyanları.
4. İsteğe Bağlı Malvarlığı Düzenlemesi: Mal rejimi ve ziynet talepleri ayrıca düzenlenebilir veya saklı tutulabilir; bunlar zorunlu protokol kapsamıyla karıştırılmamalıdır.

Çekişmeli Boşanma Davası ve Kanuni Sebepler

Eşler boşanma kararında veya boşanmanın fer'ilerinde (velayet, nafaka, tazminat) mutabık kalamazsa çekişmeli boşanma davası açılır. Türk Medeni Kanunu'nda düzenlenen boşanma sebepleri:

• Zina (TMK m.161): Özel ve mutlak boşanma sebebidir. Öğrenmeden itibaren 6 ay ve her halde eylemin üzerinden 5 yıl geçmekle hak düşer.
• Hayata Kast, Pek Kötü veya Onur Kırıcı Davranış (TMK m.162): Şiddet, tehdit ve ağır aşağılama hallerini kapsar.
• Suç İşleme ve Haysiyetsiz Hayat Sürme (TMK m.163): Küçük düşürücü suçlar ve toplum vicdanını yaralayan yaşam tarzı.
• Terk (TMK m.164): Ortak konutu haklı bir sebep olmaksızın terk eden eşe ihtar çekilmesi ve en az 6 ay sürmesi şarttır.
• Akıl Hastalığı (TMK m.165): İyileşmesi mümkün olmayan ve resmi sağlık kurulu raporuyla tespit edilen durumlar.
• Evlilik Birliğinin Temelinden Sarsılması (TMK m.166): Şiddetli geçimsizlik olarak bilinen genel boşanma sebebidir.

Velayet Kriterleri ve Çocuğun Üstün Yararı

Mahkemeler velayet konusunda karar verirken eşlerin kusur oranından ziyade doğrudan çocuğun üstün yararını esas alır.

• Çocuğun yaşı ve anne bakımına muhtaçlık durumu,
• Eğitim, sağlık ve sosyal çevre istikrarı,
• Kardeşlerin birbirinden ayrılmaması ilkesi,
• Yaşı ve olgunluğu uygun çocukların görüşlerinin baskıdan uzak, uygun yöntemle alınması; sabit bir sekiz yaş sınırı bulunmaması.

Nafaka Çeşitleri ve Ayrımı

1. Tedbir Nafakası: Dava açıldığı andan kararın kesinleşmesine kadar geçen süreçte barınma ve geçim için takdir edilir; kusur aranmaz.
2. Yoksulluk Nafakası: Boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek tarafa, kusuru daha ağır olmamak koşuluyla süresiz olarak hükmedilebilir (TMK m.175).
3. İştirak Nafakası: Velayet kendisine verilmeyen eşin, müşterek çocuğun bakım ve eğitim giderlerine gücü oranında katılmasıdır (TMK m.182).

Edinilmiş Mallara Katılma Rejimi ve Tasfiye

Başka bir rejim seçilmemişse, geçiş hükümleri de dikkate alınarak 1 Ocak 2002 tarihinden itibaren geçerli yasal mal rejimi edinilmiş mallara katılma rejimidir. Boşanma davası ile mal paylaşımı davası ayrı taleplerdir. Mal rejiminin tasfiyesi için boşanma kararının kesinleşmesi beklenir. Kişisel mallar (miras, bağış, evlilik öncesi mallar) paylaşıma dâhil edilmez; evlilik birliği içinde karşılığı verilerek elde edilen artık değer üzerinde diğer eşin yarı oranında katılma alacağı hakkı doğar.

Görevli ve Yetkili Mahkeme

Boşanma davalarında görevli mahkeme Aile Mahkemesi'dir (bulunmayan yerlerde Asliye Hukuk Mahkemesi bu sıfatla görev yapar). Yetkili mahkeme ise eşlerden birinin yerleşim yeri veya davadan önce son defa 6 aydan beri birlikte oturdukları yer mahkemesidir (TMK m.168).